Voor mensen met de ziekte van Parkinson werkt bewegen misschien nog wel beter dan alleen medicatie. Senior onderzoeker Elbrich Postma: ‘Zoek iets wat je leuk vindt, alles wat je gaat doen is winst.’
Door Vera Spaans
Mensen die een beetje voorovergebogen staan. Stijf, met een trillende hand. Iemand die niet meer soepel loopt, maar vooral een beetje schuifelt. Dat is het beeld wat mensen vaak hebben van iemand met de ziekte van Parkinson. Maar de symptomen zijn veel breder. Parkinson is een progressieve neurologische aandoening, een ziekte in de hersenen waarbij je steeds verder achteruitgaat. Een patiënt wordt steeds minder gevoelig voor de neutrotransmitter dopamine, die essentieel is voor je beloningssysteem, plezier, motivatie, beweging en concentratie. Dat beeld van die stijve, schuifelende patiënt klopt dus niet – het ziektebeeld is veel diverser.
Sociaal ongemakkelijk
‘Die fysieke klachten, die vinden mensen vaak nog wel draaglijk’, zegt Elbrich Postma (35), senior onderzoeker Leefstijl en Parkinson aan het Radboud UMC in Nijmegen. ‘Het zijn juist die andere klachten die als veel ingrijpender worden ervaren. Soms worden mensen een beetje star, ook in hun denken. Kunnen ze dingen minder goed onthouden. Soms worden ze heel impulsief, of krijgen ze brainfog en zijn ze midden in een gesprek opeens vertrokken. Zij zeggen vaak: die trillende hand, daar kan ik nog wel mee leven, maar dat ik afspraken vergeet en me daardoor sociaal heel ongemakkelijk of onhandig voel, dat vind ik heel vervelend.’
Niet-motorische symptomen
Juist dat soort symptomen, de niet-motorische, die zijn met medicatie minder goed te behandelen. Medicatie is heel fysiek gericht. Postma en haar team promovendi richten zich daarom op andere factoren, niet-farmacologische interventies, die ervoor zorgen dat de symptomen van Parkinson afnemen. Genezen kun je Parkinson nog niet, maar je kunt wel zorgen dat je er langer en prettiger mee door kunt leven. Meer bewegen speelt daarbij een heel belangrijke rol. ‘Dat hoeft helemaal niet superintensief te zijn. Als je normaal gesproken niets doet, is een kwartiertje wandelen per dag al leen enorme verbetering.’
Verschillende bewegingsvormen
Het beste is een combinatie van verschillende vormen van beweging. Aerobe inspanning, in de
volksmond cardio, zoals wandelen of fietsen, gecombineerd met krachttraining, rekken en strekken en oefeningen voor meer mobiliteit en balans, zoals tai chi of yoga. ‘We zien dat beweging ervoor zorgt dat de hersenen nieuwe verbindingen aan gaan leggen’, zegt Postma. ‘We weten niet hoe dat kan, we stellen alleen vast dat het gebeurt. En dat mensen zich daardoor beter gaan voelen.’
Inspirerend voorbeeld
Er zijn niet voor niets allerlei speciale Parkinsonsportgroepen: Parkinsondansen, Parkinsonboksen, Parkinsonklimmen. Postma: ‘Laatst was ik bij een klimgroep, die werd geleid door een man van begin zestig. Hij had Parkinson en klom mij er finaal uit, deed de hoogste routes, terwijl hij stukken ouder was dan ik. Hij was er al mee begonnen voor hij ziek was, en geen haar op zijn hoofd die eraan dacht er nu mee te stoppen. Hij voelde zich er juist heel goed bij. Als je Parkinson hebt en je hebt nooit geklommen, moet je misschien niet meteen de ingewikkeldste routes kiezen, maar ik vond hem wel een enorm inspirerend voorbeeld.’
Activeren is lastig
Het lijkt wat tegenstrijdig: mensen met Parkinson worden vaak stijver, en moeten dan juist meer bewegen? Is dat niet heel ingewikkeld?’ Dat werkt twee kanten uit’, legt Postma uit. ‘Op het moment dat je gaat bewegen, word je weer minder stijf. Daarom proberen we mensen altijd te motiveren dat wel te gaan doen. Maar het is lastig, hoor, want Parkinson werkt op je dopamine, dus op je beloningssysteem. We merken dat het vaak moeilijk is mensen te activeren.’
Alles is winst
Des te bijzonderder vindt ze het dat zoveel mensen toch bereid zijn mee te werken aan haar onderzoek: ‘Ze zeggen: voor mezelf helpt het misschien niet meer, maar zo kan ik een nieuwe generatie patiënten wel een beter leven bezorgen.’
De onderzoeken die Postma met haar team doet, leiden namelijk niet alleen tot mooie publicaties, maar worden ook direct toegepast in de praktijk. Vaak is het net het zetje dat patiënten nodig hadden om in beweging te komen. Want dat wil Postma vooral benadrukken: ‘Patiënten zitten zichzelf vaak in de weg. Die denken: beweging is niet meer voor mij weggelegd. Ik kan het niet, ik wil dit niet. Die houden zichzelf tegen. Wij zeggen: zoek iets wat je leuk vindt, er is niet één beste vorm, alles wat je actief gaat doen is winst. De sociale interactie alleen heeft al impact op je brein. Je moet gewoon ergens beginnen en je doelen niet te hoog stellen. Houd het haalbaar. Als je elke dag een uur wilt wandelen en je haalt dat niet, is de kans groot dat je denkt: zie je wel, ik kan het niet. Dan stop je weer. Als je elke dag iets kleins doet wat je vol kunt houden, ontstaat een nieuwe routine. En ook voor de kinderen van mensen met Parkinson geldt: ga vooral met elkaar op pad. Het is altijd al leuk om samen iets te doen, maar als het beweging is, is het extra goed.’
